- Burza magnetyczna to zaburzenie pola magnetycznego Ziemi, nie pogoda
- Przyczyną są wyrzuty energii ze Słońca, najczęściej koronalne wyrzuty masy (CME)
- Siłę mierzy się indeksem Kp (0–9) i skalą G (G1–G5)
- Najbardziej widoczny efekt to zorza polarna, ale mogą ucierpieć GPS, radio i satelity
- Dane pochodzą z zaufanych źródeł takich jak NOAA SWPC i GFZ
Kiedy słyszysz określenie „burza magnetyczna”, możesz wyobrazić sobie ciemne chmury lub grzmoty. Tymczasem burza magnetyczna nie ma nic wspólnego z pogodą widoczną z okna. To zjawisko zachodzi w kosmosie, wysoko ponad chmurami, w niewidzialnej bańce magnetycznej otaczającej Ziemię. Poniżej wyjaśniamy prostymi słowami, czym jest taka burza, skąd pochodzi i jak ją mierzy się naukowo.
Burza w kosmosie, nie w niebie
Prawidłowa nazwa to geomagnetyczna burza. Według NOAA jest to poważne zaburzenie magnetosfery Ziemi. Magnetosfera to ochronne pole magnetyczne otaczające planetę, które odchyla większość naładowanych cząstek docierających ze Słońca. Burza geomagnetyczna pojawia się, gdy ta osłona zostaje zakłócona przez nagły napływ energii. Choć naukowcy używają słowa „burza”, nie ma tu deszczu ani odczuwalnego wiatru, to zjawisko rozgrywa się w otwartej przestrzeni kosmicznej.
Skąd to się bierze: Słońce
Każda burza zaczyna się około 150 milionów kilometrów dalej, na Słońcu. Nasza gwiazda wyrzuca stale wiatr słoneczny, czyli strumień naładowanych cząstek. Czasami jednak następują silniejsze wydarzenia, przede wszystkim rozbłyski słoneczne i koronalne wyrzuty masy (CME). CME to olbrzymie chmury plazmy i pola magnetycznego wyrzucane w przestrzeń. Gdy taka chmura zmierza ku Ziemi, po jednym lub kilku dniach uderza w magnetosferę.
Jak burza dociera do Ziemi
Decydujące znaczenie ma orientacja pola magnetycznego w nadlatującej chmurze. Jeśli pole skierowane jest na południe, przeciwne do ziemskiego pola, dochodzi do procesu zwanego rekoneksją magnetyczną. Rekoneksja otwiera „drzwi” dla energii słonecznej i umożliwia jej napływ do magnetosfery, co zwiększa natężenie zaburzenia.
Pomiar burzy: indeks Kp i skala G
Zmiany pola magnetycznego rejestrują stacje magnetyczne na całym świecie, na ich podstawie obliczany jest indeks Kp w skali od 0 do 9. Wartość Kp równa 5 lub większa oznacza geomagnetyczną burzę. Od 1997 roku oficjalny globalny indeks Kp liczy się w Obserwatorium Geomagnetycznym Adolfa Schmidta w Niemegk przez GFZ. NOAA SWPC i GFZ to główne instytucje dostarczające te dane.
Skala G
NOAA tłumaczy wartości Kp na prostą skalę G, gdzie G1 to łagodne zaburzenie, a G5 to ekstremalna burza. Przykładowo, G1 odpowiada Kp równe 5, a G5 to Kp równe 9.
Co można zauważyć
Dla większości ludzi burza przebiega bezobjawowo. Najbardziej widowiskowym efektem są zorze polarne, widoczne znacznie dalej od biegunów podczas silnych burz. Dodatkowo zakłócenia mogą wpływać na łączność radiową, dokładność GPS, dodawać oporu satelitom na orbicie i w skrajnych przypadkach obciążać sieci elektroenergetyczne.
Po co śledzić burze
Ludzie interesują się aktywnością geomagnetyczną z różnych powodów: planowanie obserwacji zorzy, ciekawość lub osobiste notowanie samopoczucia. Badania nad wpływem aktywności geomagnetycznej na zdrowie trwają i nie ma jednoznacznych wniosków. MeteoStorms udostępnia dane i pozwala wyciągać własne wnioski. W razie trwałych dolegliwości warto skonsultować się z lekarzem.
Źródła
- NOAA Space Weather Prediction Center, Geomagnetic Storms: https://www.swpc.noaa.gov/phenomena/geomagnetic-storms
- NOAA SWPC, Planetary K-index: https://www.swpc.noaa.gov/products/planetary-k-index
- GFZ Helmholtz Centre for Geosciences, Geomagnetic Kp index: https://www.gfz.de/en/section/geomagnetism/data-products-services/geomagnetic-kp-index
