Jak wysokość nad poziomem morza wpływa na ciśnienie i samopoczucie

Jeśli kiedykolwiek wjeżdżałeś w góry i zaczął cię łupać w uszach, odczuwałeś zadyszkę po wejściu po schodach albo źle spałeś w pierwszą noc na nartach, zetknąłeś się z wpływem wysokości na samopoczucie. Im wyżej nad poziomem morza, tym „rzadsze” robi się powietrze i organizm to zauważa. Dla osób wyczulonych na pogodę zrozumienie tej relacji pomaga lepiej planować podróże i codzienne aktywności, zamiast przypisywać wszystko przypadkowi.

Co się zmienia wraz z wysokością

Najważniejszy fakt brzmi tak: ciśnienie atmosferyczne spada wraz ze wzrostem wysokości. Powietrze ma masę, więc na poziomie morza stoi nad tobą cała jego kolumna i wywiera większy nacisk. Przyjmuje się, że standardowe ciśnienie na poziomie morza wynosi około 1013 hPa (101 kPa). W praktyce wraz z wysokością ciśnienie spada systematycznie. Na około 2 000 m jest mniej więcej o 20% niższe, na 3 000 m około 30% mniej, na 5 500 m wynosi połowę wartości przy poziomie morza, a na szczycie Mount Everestu (około 8 900 m) to tylko około 30% wartości morskiej.

Odczuwalny efekt wynika stąd, że udział tlenu w powietrzu nie zmienia się znacząco i wynosi około 21%, lecz spada jego ciśnienie cząstkowe. Mniej tlenu w każdym wdechu oznacza, że mniej przechodzi z płuc do krwi. To zjawisko nazywa się hipobaryczną hipoksją.

Dlaczego niższe ciśnienie wpływa na samopoczucie

Organizm dąży do utrzymania dostawy tlenu. Gdy wykryje jego spadek, reaguje szybko, często w ciągu godzin. Najbardziej widoczne reakcje to przyspieszony i pogłębiony oddech oraz zwiększone tętno. W kolejnych dniach dochodzi do produkcji większej liczby krwinek czerwonych i innych zmian metabolicznych, czyli aklimatyzacji. Tempo tej adaptacji różni się między ludźmi, dlatego dwie osoby na tej samej wycieczce mogą czuć się zupełnie inaczej.

Kiedy zaczyna się odczuwalne działanie i porównanie z pogodą

Ogólnie poniżej około 1 500 m większość osób nie zauważa różnic. Objawy stają się powszechniejsze w rejonie około 2 450 do 2 750 m, czyli tam gdzie znajdują się ośrodki górskie i przełęcze. Przy 3 050 m ilość tlenu w jednym oddechu wynosi mniej więcej dwie trzecie ilości z poziomu morza. Prędkość wznoszenia ma znaczenie, ponieważ szybkie dotarcie na wysoką wysokość daje organizmowi mało czasu na adaptację.

Skala zmian ciśnienia przy wyborze wysokości jest znacznie większa niż typowe wahania pogodowe. Różnice pogodowe to zwykle kilka do kilkunastu hPa, natomiast wędrówka z poziomu morza w góry to rzędy setek hPa. Mechanizmy reagujące na ciśnienie, takie jak zatoki, ucho wewnętrzne i naczynia krwionośne, uczestniczą w obu przypadkach, dlatego badacze badają związek między wrażliwością pogodową a migrenami i innymi dolegliwościami.

Kogo to dotyczy bardziej i praktyczne wskazówki

Osoby z chorobami serca i płuc oraz kobiety w ciąży powinny skonsultować się z lekarzem przed podróżą w góry, podobnie jak starsi podróżni i osoby z przewlekłymi problemami zdrowotnymi. Większość ludzi dobrze się aklimatyzuje, zwłaszcza przy stopniowym wznoszeniu i dawaniu sobie kilku dni na adaptację. Jeśli objawy są ciężkie, utrzymują się lub się nasilają zamiast ustępować, należy szukać pomocy medycznej.

Źródła

• CDC, CDC Yellow Book — High-Altitude Travel & Altitude Illness: https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/environmental-hazards-risks/high-altitude-travel-and-altitude-illness.html
• NCBI / NIH, The Physiology of High-Altitude Exposure: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK232874/
• Grocott M. et al., Oxygen at high altitude (PMC / NIH): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1114067/
• Luks A.M. et al., High-Altitude Illnesses (PMC / NIH): https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3678789/
• NOAA, Standard atmosphere and pressure with altitude: https://www.weather.gov/