Jak ciśnienie atmosferyczne łączy się z ciśnieniem krwi?

Ludzie często używają słowa "ciśnienie" w odniesieniu do dwóch zupełnie innych rzeczy i stąd bierze się wiele nieporozumień. Mamy ciśnienie atmosferyczne, o którym mówi prognoza pogody, czyli ciężar powietrza nad nami. I mamy ciśnienie krwi, czyli siłę, z jaką serce tłoczy krew przez tętnice. Ponieważ obie wielkości bywają podawane w mmHg, łatwo założyć, że gdy jedno spada, drugie też musi spaść. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona, warto ją poznać jeśli pogoda wpływa na to, jak się czujesz.

Dwa różne ciśnienia

Ciśnienie atmosferyczne to waga kolumny powietrza nad nami, od poziomu morza zwykle około 1013 hPa, czyli około 760 mmHg. Zmienia się wraz z układami pogodowymi: wyż wiąże się z wyższymi wartościami, niż przynosi niż, chmury i opady. Ciśnienie krwi to efekt pracy serca i napięcia naczyń. Przy uderzeniu serca odczytamy ciśnienie skurczowe, między uderzeniami wartość spoczynkowa to ciśnienie rozkurczowe. Pomiar robi się na ramieniu mankietem, nie za pomocą barometru.

Czy powietrze naciska bezpośrednio na naczynia?

Pytanie, czy niż "pozwala" naczyniom się rozszerzyć jak opakowanie w aucie, jest uzasadnione. Odpowiedź brzmi: efekt mechaniczny jest bardzo mały. Ciało ludzkie nie jest szczelnym, sztywnym pojemnikiem, składa się głównie z wody i skutecznie wyrównuje ciśnienie w tkankach. Zmiany barometryczne typowe dla pogody to zwykle kilka dziesiątek hPa, co jest niewielkie w porównaniu z ciśnieniem generowanym przez serce. Wpływ pogody na ciśnienie krwi jest więc przede wszystkim pośredni, przez temperaturę, układ nerwowy i zachowanie ludzi.

Temperatura robi większość pracy

Najważniejszy wniosek z badań jest prosty: to temperatura, a nie barometr, najczęściej przesuwa wartości ciśnienia krwi. W wielu dużych badaniach średnie ciśnienie jest wyższe w zimie i niższe latem, u mężczyzn i kobiet, młodszych i starszych. European Society of Hypertension opublikowało wskazówki dla lekarzy, bo sezonowe wahania mają znaczenie kliniczne. Kiedy statystycznie oddziela się wpływ czynników, temperatura zwykle pozostaje dominującym predyktorem, a ciśnienie atmosferyczne traci niezależne znaczenie.

Zimno, ciepło i naczynia krwionośne

Na zimno organizm reaguje zwężeniem naczyń skórnych, czyli wazokonstrykcją, aby zatrzymać ciepło w rdzeniu ciała. Węższe naczynia zwiększają opór naczyniowy, więc serce musi wytworzyć większą siłę, co podnosi ciśnienie. Działają przy tym układ współczulny i hormony. W ciepłe dni naczynia rozszerzają się, opór spada i ciśnienie często się obniża.

Spadki ciśnienia i układ autonomiczny

Czy spadające ciśnienie atmosferyczne samo w sobie ma znaczenie? Badania sugerują, że może mieć mniejszą rolę, zwłaszcza u osób starszych i u tych, których układ autonomiczny reaguje wolniej lub mniej precyzyjnie. W takich przypadkach adaptacja organizmu do zmiany może powodować większą zmienność i czasem większe obciążenie sercowo naczyniowe, mimo że średnie wartości niekoniecznie rosną.

Kiedy warto zwrócić uwagę

Jeśli obserwujesz u siebie sezonowe lub pogodowe wzorce w odczytach lub samopoczuciu, warto to notować i omówić z lekarzem. Prowadzenie prostego dziennika wraz z danymi pogodowymi pomaga wykryć powtarzalne schematy. Nie zmieniaj samodzielnie leczenia na podstawie pogody, decyzje dotyczące terapii podejmuje lekarz. Ten tekst wyjaśnia mechanizmy i wzorce, nie zastępuje porady medycznej.

Źródła

• European Society of Hypertension Working Group, PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31990898/
• Hypertension (AHA), https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/hypertensionaha.111.00315
• Hypertension (AHA), https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/HYPERTENSIONAHA.111.00686
• Hypertension Research (Nature), https://www.nature.com/articles/hr201596
• Experimental Physiology (Wiley), https://physoc.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1113/EP090563
• PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7614986/
• Atmosphere (MDPI), https://www.mdpi.com/2073-4433/13/2/235
• NOAA Space Weather Prediction Center, https://www.swpc.noaa.gov/