- Een magnetische storm is een verstoring van het aardmagnetisch veld, geen gewoon weer.
- Oorzaak is energie van de zon, vaak een coronale massa-uitstoot (CME).
- Sterkte wordt aangegeven met de Kp-index (0 tot 9) en de G-schaal (G1 tot G5).
- Het meest zichtbare teken is het noorder- of zuiderlicht, maar apparatuur zoals GPS en satellieten kan ook last krijgen.
- Data komt van betrouwbare instanties zoals NOAA SWPC en GFZ.
Wanneer mensen de term "magnetische storm" horen, denken ze snel aan onweer of zware wind. Een magnetische storm heeft daar echter niets mee te maken. Het is een verstoring in de ruimte, hoog boven de wolken, in de onzichtbare magnetische omhulsel rond onze planeet. Dit stuk legt helder uit wat zo'n storm is, waar die vandaan komt en hoe wetenschappers hem meten.
Een storm in de ruimte, niet in de lucht
De correcte naam is geomagnetische storm. De magnetosfeer is het beschermende magnetische veld dat de aarde als een onzichtbaar schild omsluit. Normaal leidt dit veld de meeste geladen deeltjes die van de zon komen langs, zonder al te veel gevolgen. Een geomagnetische storm ontstaat wanneer dat veld flink wordt opgeschud. Er is geen regen en er is geen voelbare wind, het is puur een verschijnsel van ruimteweer.
Waar het begint: de zon
Elke storm begint op de zon, ongeveer 150 miljoen kilometer ver weg. De zon stoot voortdurend een stroom geladen deeltjes uit, het zogenaamde zonne wind. Af en toe ontstaat er een veel forsere uitbarsting: felle zonnevlammen of een coronale massa-uitstoot, een enorme wolk heet, geladen plasma met een eigen magnetisch veld. Als zo'n wolk ruwweg naar de aarde gericht is, komt die enkele dagen later bij ons aan en botst tegen de magnetosfeer.
Hoe de storm de aarde bereikt
Of een zonnewolk een storm veroorzaakt hangt sterk af van de richting van zijn magnetische veld. Als dat veld tegengesteld gericht is aan het aardse veld, kan er magnetische reconnectie optreden. Die verbinding werkt als een open deur, waardoor zonne-energie veel gemakkelijker de magnetosfeer in stroomt en zo de verstoring groter maakt. Daarom veroorzaakt niet elke uitbarsting automatisch een sterke storm.
Meten en indelen
Wetenschappers registreren kleine veranderingen in het aardmagnetisch veld over de hele wereld en berekenen daaruit de Kp-index. De Kp-index loopt van 0 tot 9, en vanaf Kp 5 spreken we van een geomagnetische storm. Sinds 1997 berekent het GFZ in Niemegk de officiële globale Kp-index, gegevens die ook door NOAA SWPC worden gebruikt. NOAA vertaalt de Kp-waarden bovendien naar een G-schaal, van G1 voor lichte verstoring tot G5 voor extreme gebeurtenissen.
Wat je kunt merken en waarom het wordt gevolgd
Voor de meeste mensen verloopt een storm onopgemerkt. Het bekendste effect is het noorder- of zuiderlicht, dat bij sterke activiteit veel verder van de polen zichtbaar kan worden. Technisch gezien kunnen sterke stormen radioverbindingen storen, GPS minder nauwkeurig maken, extra luchtweerstand op satellieten geven en in uitzonderlijke gevallen elektriciteitsnetten belasten. Daarom volgen weer- en ruimteinstituten deze activiteit nauwgezet.
Kort samengevat
Een magnetische storm is een tijdelijke schok in het aardmagnetisch veld veroorzaakt door energie van de zon, meestal een coronale massa-uitstoot. Metingen gebeuren via de Kp-index en de G-schaal, en betrouwbare data komen van organisaties als NOAA SWPC en GFZ.
Bronnen
- NOAA Space Weather Prediction Center — Geomagnetic Storms: https://www.swpc.noaa.gov/phenomena/geomagnetic-storms
- NOAA SWPC — Planetary K-index: https://www.swpc.noaa.gov/products/planetary-k-index
- GFZ Helmholtz Centre for Geosciences — Geomagnetic Kp index: https://www.gfz.de/en/section/geomagnetism/data-products-services/geomagnetic-kp-index
