- Εκτοξεύσεις μάζας είναι γιγάντια νέφη πλάσματος με ενσωματωμένο μαγνητικό πεδίο.
- Διαφέρουν από τις ηλιακές εκλάμψεις, οι οποίες είναι φωτεινή ακτινοβολία.
- Προκαλούν γεωμαγνητικές καταιγίδες μόνο αν στοχεύουν τη Γη και η μαγνητική διάταξη ευνοεί σύνδεση.
- Επιστήμονες τις παρακολουθούν με κορωνογράφους και δορυφόρους, και ταξινομούν τις επιπτώσεις με την κλίμακα G1 έως G5.
Αν παρακολουθείτε προβλέψεις διαστημικού καιρού, πιθανόν έχετε συναντήσει τον όρο εκτοξεύση μάζας της στεφάνης, συνήθως ως CME. Ακούγεται τεχνικός αλλά η ιδέα είναι απλή: ένα τεράστιο νέφος από καυτό αεριώδες πλάσμα και μαγνητικό πεδίο που ο Ήλιος εκτοξεύει στο Διάστημα. Όταν ένα τέτοιο νέφος στοχεύει τη Γη, είναι η πιο συνηθισμένη αιτία των γεωμαγνητικών καταιγίδων που παρακολουθούν πολλοί ενδιαφερόμενοι.
Τι είναι μια εκτόξευση μάζας
Ο Ήλιος δεν είναι στερεό σώμα αλλά μια βραχνή σφαίρα από ηλεκτρικά φορτισμένο αέριο, το πλάσμα. Το πλάσμα υπακούει έντονα στα μαγνητικά πεδία. Η ηλιακή στεφάνη είναι η εξωτερική, πολύ θερμή ατμόσφαιρα του Ήλιου. Μια CME είναι ουσιαστικά μια μάζα πλάσματος που αποσπάται από τη στεφάνη και φέρει μαζί της μεγάλο μαγνητικό πεδίο και μεγάλες ποσότητες ύλης.
Πώς σχηματίζεται
Ο μηχανισμός είναι μαγνητικός. Σε ενεργές περιοχές γύρω από τις κηλίδες, οι γραμμές του μαγνητικού πεδίου στρεβλώνονται και αποθηκεύουν ενέργεια, σχηματίζοντας δομές όπως flux ropes που συγκρατούν πλασμική ύλη ως νηματοειδείς δομές. Όταν η τάση απελευθερωθεί απότομα, το πλάσμα και τμήμα του μαγνητικού πεδίου εκτινάσσονται ως CME.
Διαφορά από τις ηλιακές εκλάμψεις
Μια ηλιακή έκλαμψη είναι έκρηξη φωτός και ακτινοβολίας που φτάνει στη Γη σε περίπου 8 λεπτά. Η CME είναι ύλη σε κίνηση, πολύ πιο αργή, και χρειάζεται ώρες έως ημέρες για να φτάσει.
Ταχύτητα, άφιξη και παρακολούθηση
Οι ταχύτητες ποικίλλουν πολύ, από περίπου 100 χλμ/σ έως πάνω από 3000 χλμ/σ. Οι πιο ισχυρές CME προς τη Γη μπορούν να φτάσουν σε περίπου 14 έως 18 ώρες, ενώ οι πιο αργές χρειάζονται αρκετές ημέρες. Επιστήμονες χρησιμοποιούν κορωνογράφους και δορυφόρους για να μετρούν μέγεθος, ταχύτητα και διεύθυνση. Η εμφάνιση ως «halo» στην εικόνα είναι ένδειξη ότι κατευθύνεται προς εμάς.
Γιατί προκαλούνται γεωμαγνητικές καταιγίδες
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η φορά του μαγνητικού πεδίου μέσα στην CME σε σχέση με το μαγνητικό πεδίο της Γης. Αν είναι αντίθετη, συνδέονται εύκολα και εισέρχεται πολλή ενέργεια στο μαγνητόσφαιρα, προκαλώντας καταιγίδα, σέλας και πιθανές τεχνολογικές διαταραχές. Οι επιπτώσεις βαθμολογούνται με την κλίμακα G1 έως G5.
Συμπέρασμα
Οι εκτοξεύσεις μάζας είναι φυσιολογικό μέρος της ηλιακής δραστηριότητας, κυμαίνονται με τον περίπου 11ετή κύκλο, και τις περισσότερες φορές δεν μας πλήττουν. Η κατανόησή τους βοηθά να ερμηνεύουμε προβλέψεις και να εκτιμούμε την πιθανή επίδραση στον πλανήτη.
Πηγές
- NOAA Space Weather Prediction Center — "Coronal Mass Ejections (CME) Space Weather Phenomena": https://www.swpc.noaa.gov/news/coronal-mass-ejections-cme-space-weather-phenomena
- NOAA Space Weather Prediction Center — "What is a Coronal Mass Ejection (CME)?": https://www.swpc.noaa.gov/news/what-coronal-mass-ejection-cme
- NASA Science — "Solar Storms and Flares": https://science.nasa.gov/sun/solar-storms-and-flares/
- NASA Scientific Visualization Studio — "The Difference Between CMEs and Flares": https://svs.gsfc.nasa.gov/11667/
- NASA — "What is a coronal mass ejection or CME?": https://www.nasa.gov/image-article/what-coronal-mass-ejection-or-cme/
- NOAA SWPC — Geomagnetic Storms and space weather scales: https://www.swpc.noaa.gov/noaa-scales-explanation
